Przemysł

Prowadzona od późnego średniowiecza działalność górnicza na terenie Jaworzna przeżywała różne okresy. Przez ponad osiemset lat wydobywano rudy cynku, ołowiu, galenę srebra. Od połowy XVII wieku, zaczyna swoje dzieje górnictwo węgla kamiennego. Pierwsze ślady tej górniczej (jak również towarzyszącej górnictwu) działalności, nie dotrwały do naszych czasów. Zachowane do dziś obiekty przemysłowe powstały w II połowie XIX w. Dogodna lokalizacja osady u zbiegu trzech państw: Austrii, Niemiec, Rosji; bogate złoża węgla i rud cynku spowodowały dynamiczny rozwój jaworznickiego przemysłu. Były to kopalnie, huty cynku i szkła, fabryka sody, cementu, zakłady chemiczne, dynamicznie rozwijająca się energetyka. Potencjał przemysłowy miasta wyrażał się wzrostem ludności i obszaru. Najlepiej jednak obrazowały go wznoszone budowle górnicze i przemysłowe. To właśnie one są dla Jaworzna najcenniejszym świadectwem posiadanego dziedzictwa i tożsamości kulturowej.

Wśród zasługujących na uwagę obiektów, wymienić trzeba pochodzący z 1875r. budynek wieży szybowej szybu „Paulina”. Kilkukrotnie przebudowywany po zakończonej eksploatacji i zdemontowanej wieży wyciągowej, przypomina swą dawną bryłę.

Również w zespole hal zakładów chemicznych „Azot” zaniechano produkcji. Pochodzące z lat dwudziestych XX w. obiekty budzą zachwyt elegancją proporcji i charakterem.

Najpiękniejszym i najcenniejszym, choć nie zachowanym w całości, jest zespół budynków magazynów i hal fabryki portland cementu w Pieczyskach. To przykład galicyjskiej budowli przemysłowej, zachowały się tu okazałe monolityczne bunkry na cement, przestronne hale, których sklepienia podtrzymują żeliwne słupy. Przez prawie sto lat „odkładała” się tu myśl techniczna, będąca świadectwem czasu, w którym powstała.

Nie brak w Jaworznie obiektów przemysłowych z lat 50, 60 i 70 XX w. Również i one z czasem wrastają w krajobraz położonego na styku Małopolski i Śląska miasta.